Your browser version is outdated. We recommend that you update your browser to the latest version.

Η Ποίηση έγινε για να διορθώνει τα λάθη του Θεού· ή εάν όχι, τότε, για να δείχνει πόσο λανθασμένα εμείς συλλάβαμε την δωρεά του.

Οδυσσέας Ελύτης

 
Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη, το πολύτιμο αυτό συναίσθημα που δίνει μεγαλύτερη αξία σε κάθε στιγμή, σε κάθε πράξη και σκέψη. Η αγάπη προς τους οικείους μας, η αφοσίωση στους ξεχωριστούς εκείνους ανθρώπους που η ύπαρξή τους πλουτίζει τη ζωή μας, μπορεί να μας προσφέρει όχι μόνο ισχυρότερη ευδαιμονία από κάθε υλικό απόκτημα, αλλά και μια βαθύτερη και ουσιαστικότερη θέαση της ίδιας της ζωής.
 
Ανδρέας Εμπειρίκος

Γλώσσα ΣΤ΄ Δημοτικού - 13η Ενότητα


Τρόποι ζωής κι επαγγέλματα

  • Πώς παίρνουμε πληροφορίες κάνοντας ερωτήσεις
  • Πώς μετατρέπουμε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο
  • Πώς ενώνονται οι προτάσεις μεταξύ τους

Συνέντευξη με τον κ. Μανόλη

   Διαβάζοντας τη συνέντευξη του κύριου Μανόλη, που είναι κάτοικος σε ένα νησί, την Αντίπαρο, πληροφορούμαστε για τις αλλαγές που σημειώθηκαν στη ζωή των κατοίκων με το πέρασμα των χρόνων. Ο κύριος Μανόλης είναι ηλικιωμένος και θυμάται πως παλιότερα οι συντοπίτες του ασχολούνταν κυρίως με τη γη. Ο καθένας τους είχε αυτάρκεια, δηλαδή παρήγε το αλεύρι, το κρασί και τις ελιές που χρειαζόταν η οικογένειά του. Σήμερα πολλά έχουν αλλάξει και οι περισσότεροι κάτοικοι του νησιού ασχολούνται με τον τουρισμό και τις οικοδομικές εργασίες.

Συνέντευξη με τον Αντώνη

   Στη συνέντευξη αυτή παρουσιάζεται η ζωή στην Αντίπαρο μέσα από τα μάτια ενός νέου ανθρώπου που κατοικεί σε αυτή, του Αντώνη.
   Ο Αντώνης παρουσιάζει τα θετικά και τα αρνητικά της ζωής στο νησί. Από τη μια μεριά, η έλλειψη λυκείου αναγκάζει τους μαθητές να πηγαίνουν καθημερινά στην Πάρο. Πολλές φορές μάλιστα η συγκοινωνία διακόπτεται λόγω κακοκαιρίας, με αποτέλεσμα να χάνουν πολύτιμες ώρες μαθήματος. Επιπλέον, ο Αντώνης προβληματίζεται για την έλλειψη πολλών μορφών ψυχαγωγίας, καθώς θα ήθελε να τους έχουν δοθεί περισσότερες ευκαιρίες ώστε ο ίδιος και οι άλλοι νέοι του νησιού να απασχολούνται δημιουργικά στον ελεύθερο χρόνο τους. Περισσότερο όμως τον ενοχλεί το ότι η κοινωνία του νησιού είναι μικρή και δεν είναι δυνατόν να κρατήσει μακριά από το βλέμμα των άλλων τον τρόπο ζωής του, καθώς όλοι οι ντόπιοι είναι γνωστοί μεταξύ τους και σχολιάζουν τη συμπεριφορά και την εμφάνιση του καθενός.
Από την άλλη μεριά, η ζωή στο νησί είναι ήρεμη και δίνει την ευκαιρία για πολλές βόλτες τόσο στην εξοχή όσο και στη θάλασσα.
   Η συνέντευξη τελειώνει με τα όνειρα που κάνει ο Αντώνης για το μέλλον του. Δε θέλει να σπουδάσει, αλλά θα του άρεσε να ζήσει για ένα διάστημα σε μια μεγάλη πόλη, όπως η Αθήνα, και στη συνέχεια να ξαναγυρίσει στον τόπο του, που τον αγαπά πολύ.

Ευθύς και Πλάγιος Λόγος

Με τη συνέντευξη μπορούμε να ακούσουμε τα λόγια κάποιου όπως ακριβώς τα είπε. Αυτός είναι ο ευθύς, ο άμεσος τρόπος.
Μπορούμε όμως να μάθουμε τα λόγια του με τη βοήθεια κάποιου άλλου, τρίτου προσώπου, που μας τα μεταφέρει. Αυτός είναι ο πλάγιος, ο έμμεσος τρόπος.

Ευθύς λόγος
Στον ευθύ λόγο ακούμε ή διαβάζουμε τα λόγια κάποιου όπως ακριβώς τα είπε, αυτούσια, άμεσα.
Σε αυτή την περίπτωση χρησιμοποιούνται στο κείμενο παύλες διαλόγου (-) ή διπλή τελεία (:) πριν από τα λόγια κάποιου, ενώ τα ίδια τα λόγια βρίσκονται μέσα σε εισαγωγικά («»). π.χ.

- Θέλεις να παίξουμε σκάκι;
- Ωραία ιδέα!
ή

Ο Δημήτρης με ρώτησε: «Θέλεις να παίξουμε σκάκι;».
Κι εγώ απάντησα: «Ωραία ιδέα», ή

«Θέλεις να παίξουμε σκάκι;» με ρώτησε ο Δημήτρης.
«Ωραία ιδέα!» του απάντησα εγώ.

Πλάγιος λόγος
Στον πλάγιο λόγο ακούμε ή διαβάζουμε τα λόγια κάποιου έμμεσα, όπως αυτά μεταφέρονται από ένα τρίτο πρόσωπο.
Σε αυτή την περίπτωση οι κύριες προτάσεις γίνονται εξαρτημένες (δευτερεύουσες) και χρησιμοποιούνται ρήματα όπως λέω, ρωτώ, απαντώ, γνωρίζω, ζητώ, παρακαλώ, προτείνω, αναφέρω, ανακοινώνω, διατάζω κ.ά.
Τα λόγια του ομιλητή δεν μπαίνουν σε εισαγωγικά. π.χ.

Η Μαρία είπε: «Μου αρέσει το κολύμπι».
Η Μαρία είπε πως της αρέσει το κολύμπι.

Μετατροπή από ευθύ σε πλάγιο λόγο
1.    Οι κύριες προτάσεις κρίσεως με οριστική έγκλιση μετατρέπονται σε εξαρτημένες ειδικές προτάσεις (σύνδεσμοι ότι, πως).

π.χ.:
Ευθύς λόγος: «Κατοικώ στην Άνδρο».
Πλάγιος λόγος: Ο Νίκος είπε ότι κατοικεί στην Άνδρο.

2.    Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας με υποτακτική ή προστακτική έγκλιση μετατρέπονται σε εξαρτημένες βουλητικές προτάσεις (μόριο να), π.χ.:

Ευθύς λόγος: «Να δοκιμάσετε το γλυκό».
Πλάγιος λόγος: Η Μαρία μάς πρότεινε να δοκιμάσουμε το γλυκό. π.χ.:

Ευθύς λόγος: «Πλύνε τα χέρια σου».
Πλάγιος λόγος: Η μητέρα μού είπε να πλύνω τα χέρια μου.

3.    Οι κύριες ερωτηματικές προτάσεις (ευθείες ερωτήσεις) μετατρέπονται σε εξαρτημένες πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις.

π.χ.:

Ευθύς λόγος: «Λύσατε την άσκηση;»
Πλάγιος λόγος; Η δασκάλα ρώτησε τους μαθητές αν έλυσαν την άσκηση.

4.    Κατά τη μετατροπή από ευθύ σε πλάγιο λόγο πρέπει να δηλωθούν τα πρόσωπα που μιλούν.
Τα πρόσωπα των ρημάτων αλλάζουν από α' ή β' σε γ' πρόσωπο, ανάλογα με τις ανάγκες του νοήματος.
Ανάλογες αλλαγές συμβαίνουν και στα πρόσωπα των αντωνυμιών,

π.χ.:
Ευθύς λόγος: «Τακτοποίησα το δωμάτιό μου».
Πλάγιος λόγος: Ο Γιάννης είπε ότι τακτοποίησε το δωμάτιό του.

5.    Μερικές φορές αλλάζει ο χρόνος του ρήματος,

π.χ.:
Ευθύς λόγος·. «Πότισα τα δέντρα του κήπου».
Πλάγιος λόγος: Ο πατέρας είπε πως είχε ποτίσει τα δέντρα του κήπου.

6.    Μερικές φορές αλλάζουν τα τοπικά ή τα χρονικά επιρρήματα κατά περίπτωση.

π.χ.:
Ευθύς λόγος: «Απάντησέ μου τώρα!»
Πλάγιος λόγος: Ο πατέρας απαίτησε να του απαντήσω εκείνη τη στιγμή.

Ευθύς λόγος: «Θα συναντηθούμε εδώ αύριο».
Πλάγιος λόγος: Η Ελένη είπε πως θα συναντηθούμε εκεί την επόμενη μέρα.

Ευθύς λόγος: «Σου έστειλα μήνυμα χθες βράδυ».
Πλάγιος λόγος: Η Ειρήνη είπε πως μου έστειλε μήνυμα το προηγούμενο βράδυ.

7.    Κατά τη μετατροπή από ευθύ σε πλάγιο λόγο οι εξαρτημένες (δευτερεύουσες) προτάσεις παραμένουν εξαρτημένες ίδιου είδους.

π.χ,:
Ευθύς λόγος: «Φεύγω, γιατί νιώθω κουρασμένος».
Πλάγιος λόγος: Ο Φώτης είπε ότι φεύγει, γιατί νιώθει κουρασμένος.


Στον πίνακα που ακολουθεί μπορείτε να δείτε τις αλλαγές που γίνονται στις εγκλίσεις από τον ευθύ λόγο στον πλάγιο και το αντίστροφο.

Ευθύς και Πλάγιος Λόγος
Ευθύς Λόγος     Πλάγιος Λόγος
  εξάρτηση από ρήματα όπως μιλάω, απαντάω, γνωρίζω, νομίζω, ρωτάω, απορώ κτλ.
έγκλιση οριστική
«Είμαι 18 χρονών»

εξαρτημένη πρόταση
Ο Αντώνης απάντησε ότι είναι 18 χρονών.

έγκλιση υποτακτική
«Να μιλάτε, παρακαλώ, πιο αργά»
εξαρτημένη πρόταση
Ο Αντώνης παρακάλεσε τη δημοσιογράφο να μιλάει πιο αργά.    

έγκλιση προστακτική
«Πες μου τη γνώμη σου»

εξαρτημένη πρόταση
Η δημοσιογράφος ζήτησε από τον Αντώνη να της πει τη γνώμη του.

Επιστήμη με άρωμα γυναίκας

Διαβάζοντας το άρθρο, ενημερωνόμαστε για τις δυσκολίες και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν διάφορες γυναίκες επιστήμονες σε όλο τον κόσμο. Με αφορμή τη βράβευση πέντε γυναικών από την ΟΥΝΕΣΚΟ, μαθαίνουμε με πόσο μεγάλες δυσκολίες μπορούν και εξασκούν το επάγγελμά τους.
Μία από αυτές ήταν η Ζόχρα Μπεν Λάκνταρ, εκπρόσωπος της Αφρικής, που τιμήθηκε για την προσφορά της στον τομέα ανίχνευσης της ρύπανσης. Στην πατρίδα της οι γυναίκες επιστήμονες αντιμετωπίζουν πολλές δυσκολίες, όπως την προκατάληψη που γεννά το γεγονός ότι είναι γυναίκες αλλά και την απουσία κατάλληλης υλικοτεχνικής υποδομής. Από τα λόγια της διαπιστώνουμε πως πρόκειται για μια γυναίκα με μεγάλη αγάπη για τον τόπο της, τους συνανθρώπους της και την επιστήμη της. Θεωρεί ότι ο κάθε άνθρωπος μπορεί να υπηρετήσει την επιστήμη ανεξάρτητα από θρήσκευμα, φύλο ή ιθαγένεια.

Δύσκολες λέξεις και φράσεις του κειμένου

Νόμπελ: διεθνές βραβείο που απονέμεται κάθε χρόνο και έχει πολύ υψηλό κύρος. Απονέμεται σε επιστήμονες από όλο τον κόσμο οι οποίοι την προηγούμενη χρονιά διακρίθηκαν στους τομείς της ιατρικής, της φυσικής, της χημείας, των οικονομικών επιστημών και της φυσιολογίας. Επίσης απονέμεται σε λογοτέχνες για το έργο τους. Ξεχωριστή σημασία κάθε χρόνο έχει το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης. Πήρε το όνομά του από το Σουηδό επιστήμονα και βιομήχανο Άλφρεντ Νόμπελ, ο οποίος, με όρο που έβαλε στη διαθήκη του, κληροδότησε την περιουσία του το 1901 στους φορείς που συστάθηκαν για να απονέμουν τα βραβεία αυτά.
Έλληνες που έχουν τιμηθεί με βραβείο Νόμπελ είναι οι λογοτέχνες Γιώργος Σεφέρης και Οδυσσέας Ελύτης.

ΟΥΝΕΣΚΟ: η Διεθνής Οργάνωση Επιστημών και Πολιτισμού του ΟΗΕ (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών) με έδρα το Παρίσι. Σκοπός της ΟΥΝΕΣΚΟ (UNESCO) είναι η προαγωγή της διεθνούς ειρήνης και του πολιτισμού. Η ΟΥΝΕΣΚΟ προωθεί τη συνεργασία των κρατών σε τομείς όπως η εκπαίδευση και η επιστήμη και ενισχύει την προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς κάθε τόπου.

ο θεσμός (ουσ.): εδώ η οργανωμένη δραστηριότητα.

το κίνητρο (ουσ.): αυτό που κάνει τον άνθρωπο να ενεργήσει με συγκεκριμένο τρόπο, η εσωτερική δύναμη.
μπαίνω στο πετσί: έκφραση που σημαίνει ότι μπαίνω στην ουσία ενός πράγματος, το κατανοώ και το γνωρίζω πολύ καλά.

η προκατάληψη (ουσ.): η αρνητική στάση ή διάθεση απέναντι σε ένα πρόσωπο, μια κατάσταση, μια αντίληψη, η οποία όμως δε βασίζεται στη γνώση που προέρχεται από έρευνα, αλλά είναι αυθαίρετη.

άψογος, ·η, -ο (επίθ.): που δεν έχει κανένα λάθος ή ελάττωμα ♦ ΣΥΝ.: αλάθητος, τέλειος, αψεγάδιαστος.

τελειομανής, -ής, -ές (ουσ.): που έχει τη μανία να ζητά διαρκώς το τέλειο, που δεν μπορεί να ανεχθεί ατέλεια ή λάθος σε όσα κάνει.

το αντικείμενο (ουσ.): εδώ ο τομέας, η γνωστική περιοχή.

η υποτροφία (ουσ.): το χρηματικό ποσό που παρέχει κάποιος κρατικός ή ιδιωτικός φορέας για τα δίδακτρα ή τη συντήρηση ενός μαθητή, φοιτητή ή μεταπτυχιακού σπουδαστή.

η κουλτούρα (ουσ.): το σύνολο των γνώσεων, της τεχνογνωσίας, των παραδόσεων, των εθίμων, της νοοτροπίας και των τρόπων συμπεριφοράς ενός λαού · ΣΥΝ.: ο πολιτισμός. (Η λέξη προέρχεται από τη λατινική λέξη cultura, που σημαίνει καλλιέργεια.)

Σχηματισμός επιθέτων σε -ων, -ουσα, -ον

► Με τις καταλήξεις -ων, -ουσα, -ον σχηματιζόταν στην αρχαία ελληνική γλώσσα η μετοχή ενεστώτα. Μερικές τέτοιες μετοχές έχουν διατηρηθεί στη νεοελληνική γλώσσα ως επίθετα που αποτελούν μια ξεχωριστή κατηγορία. Τα επίθετα αυτά κλίνονται ως εξής:

Προσοχή! Η κλητική πτώση είναι πολύ σπάνια στα επίθετα αυτά. Όταν χρειαστεί να σχηματιστεί, είναι ίδια με την ονομαστική.

♦ Έτσι κλίνονται τα επίθετα: δευτερεύων, επείγων, εποπτεύων, ιδιάζων, μέλλων, πρωτεύων, υπάρχων κ.ά.

Σχηματισμός επιθέτων σε -ύς, -εία, -ύ

► Τα επίθετα που σχηματίζονται με αυτές τις καταλήξεις κλίνονται ως εξής:

Έτσι κλίνονται και τα επίθετα: αμβλύς, βαρύς, βραχύς, ευρύς, θρασύς, οξύς, ταχύς κ.ά.

Η ιπτάμενη σκάφη

Cookie Policy

This site uses cookies to store information on your computer.

Do you accept?